Κεντρική Ευρώπη: Βιέννη, Βουδαπέστη, Βελιγράδι — ο αρμός

Η Κεντρική Ευρώπη έχει τούτη την ιδιαιτερότητα: γίνεται πολύς λόγος γι’ αυτήν από το Παρίσι και το Βερολίνο, και σπάνια από τη Βιέννη ή το Βελιγράδι. Ο φάκελος αυτός πηγάζει από μια διαφορά στο σημείο παρατήρησης.

Τέσσερα χρόνια επιτόπου

Από το 1998 έως το 2002, ο Henri de Grossouvre διευθύνει από τη Βιέννη τον τομέα των μεγάλων πελατών της Alcatel για την Κεντρική Ευρώπη και τη Ρωσία. Είναι θέση εμπορική και βιομηχανική, όχι διπλωματική — και αυτό ακριβώς την κάνει ενδιαφέρουσα. Εκεί μαθαίνει κανείς ποιος αποφασίζει πραγματικά, πώς κυκλοφορούν οι συμβάσεις και τα κεφάλαια, και πού τα πολιτικά σύνορα δεν συμπίπτουν με τα οικονομικά.

Οι σπουδές του είχαν ήδη δείξει προς αυτή την κατεύθυνση: η διπλωματική του εργασία για το μεταπτυχιακό δίπλωμα DEA στις διεθνείς σχέσεις είχε θέμα την Ουκρανία.

Η Κεντρική Ευρώπη στην πρωτοπορία, όχι στον προθάλαμο

Το 2007, ο συλλογικός τόμος σε δική του επιμέλεια, Pour une Europe européenne («Για μια ευρωπαϊκή Ευρώπη»), προτείνει μια πρωτοπορία έξι χωρών: Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Ουγγαρία και Αυστρία. Το επίμετρο υπογράφει ο János Perényi.

Η επιλογή αξίζει να επισημανθεί. Στις περισσότερες προτάσεις για «σκληρό πυρήνα» που διατυπώθηκαν την ίδια εποχή, η Κεντρική Ευρώπη εμφανίζεται, στην καλύτερη περίπτωση, ως δεύτερος κύκλος. Εδώ βρίσκεται στον πρώτο — επειδή η γεωγραφία του συγγραφέα περνά από τη Βιέννη.

Η Σερβία, δέκα χρόνια νωρίτερα

Τον Ιανουάριο του 2015, η Revue Défense Nationale δημοσιεύει ένα εξασέλιδο άρθρο γνώμης: η Σερβία σε σταυροδρόμι, έπειτα από χρόνια συγκρουσιακών σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, και πλέον κόμβος ανάμεσα στον κοινοτικό χώρο και τη Μόσχα.

Το λεξιλόγιό του μένει σταθερό — αρμός, κόμβος, υπομόχλιο. Η Σερβία δεν είναι εκεί στρατόπεδο αλλά σημείο καμπής, και ένα σημείο καμπής το παρατηρεί κανείς, δεν το κρίνει.

Το 2014, το πρώτο του βιβλίο είχε κυκλοφορήσει στα σερβικά από τις εκδόσεις Fondacija Dostojanstvo, με την υπογραφή Anri de Grosuvr.

Πανευρωπαϊκή ασφάλεια: η Κεντρική Ευρώπη ως προϋπόθεση

Εδώ ο φάκελος συναντά τον πυλώνα «Ασφάλεια & άμυνα». Το 2009, στη Revue Défense Nationale, ο Henri de Grossouvre και ο Pierre Pascallon υποστηρίζουν ότι η Μεγάλη Ευρώπη υπάρχει «από τον Ατλαντικό έως τα Ουράλια», ότι επομένως περιλαμβάνει την ευρωπαϊκή Ρωσία, και ότι στον ΟΑΣΕ εναπόκειται να αναλάβει το ζήτημα της πανευρωπαϊκής ασφάλειας, στο πλαίσιο μιας διεθνούς διάσκεψης που μένει να συγκληθεί.

Η πλαισίωση αυτή δεν είναι ουδέτερη για την Κεντρική Ευρώπη. Ο ΟΑΣΕ είναι ένα από τα λίγα φόρουμ όπου οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων παρακάθονται χωρίς να βρίσκονται σε θέση αιτούντος ένταξη. Το να επιλέγει κανείς αυτό το φόρουμ και όχι κάποιο άλλο σημαίνει ότι τους αναγνωρίζει καθεστώς συμμετόχου, όχι ζώνης ανάσχεσης. Πρόκειται για συγκεκριμένη θεσμική συνέπεια μιας γεωγραφικής παραδοχής.

Οι διάδρομοι πριν από τα λόγια

Ένα τελευταίο γνώρισμα αξίζει να επισημανθεί, γιατί επανέρχεται σε ολόκληρο το έργο του: η προτίμηση στις ροές παρά στις τοποθετήσεις. Όταν ο συγγραφέας αναζητά τι συνδέει πραγματικά την Κεντρική Ευρώπη με τη δύση και την ανατολή της ηπείρου, κοιτάζει τις μεταφορές και την ενέργεια πριν από τις διπλωματικές δηλώσεις.

Αυτή η λογική τον οδηγεί, το 2017, να ορίσει τη σιδηροδρομική υποδομή ως τον πρώτο συνδετικό κρίκο μιας ηπειρωτικής συνεργασίας και, το 2021, να αφιερώσει ένα άρθρο στην ανάπτυξη των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών μεταξύ Κίνας και Ευρώπης, ανάπτυξη που πέρασε απαρατήρητη — πρόκειται για διάδρομο που διασχίζει ακριβώς τον κεντροευρωπαϊκό χώρο. Την ίδια χρονιά συνυπογράφει στη Revue Défense Nationale ένα κείμενο για την τεχνολογική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κίνας.

Ιδωμένη από τη Βιέννη, η Κεντρική Ευρώπη δεν είναι περιφέρεια. Είναι ο τόπος απ’ όπου περνούν οι γραμμές.

Τι δεν κάνει αυτός ο φάκελος

Δεν παίρνει θέση στις εσωτερικές αντιπαραθέσεις των χωρών αυτών. Ο Henri de Grossouvre έχει δημοσιεύσει, για τη σερβική πολιτική επικαιρότητα, αναλύσεις που δεσμεύουν τον συντάκτη τους· δεν περιλαμβάνονται σε αυτόν τον ιστότοπο, και ο ιστότοπος δεν τις αναπαράγει.

Εδώ περιλαμβάνονται οι θέσεις ουσίας: η Κεντρική Ευρώπη ως αναπόσπαστο μέρος της Μεγάλης Ευρώπης, η Σερβία ως σημείο επαφής και όχι ως διακύβευμα ανάμεσα σε στρατόπεδα, και η ιδέα ότι μια ηπειρωτική αρχιτεκτονική που αγνοεί αυτόν τον χώρο δεν είναι αρχιτεκτονική.

Η συνέχεια με τα υπόλοιπα

Η Βιέννη συνδέει αυτόν τον φάκελο με όλους τους άλλους. Από τη Βιέννη κοιτάζει ο συγγραφέας τη Ρωσία όταν γράφει το Paris, Berlin, Moscou («Παρίσι, Βερολίνο, Μόσχα»). Η κεντροευρωπαϊκή εμπειρία εξηγεί γιατί η Ουγγαρία και η Αυστρία περιλαμβάνονται στην πρωτοπορία που προτείνει το 2007. Και η μέθοδος είναι η ίδια όπως παντού: αφετηρία είναι οι πραγματικές ροές — συμβάσεις, ενέργεια, μεταφορές — και όχι οι δηλώσεις.