Ένα δοκίμιο που εκδόθηκε το 2002. Μια ένωση που ιδρύθηκε το 2003. Και μια ηπειρωτική θέση που διατρέχει είκοσι χρόνια δημοσιεύσεων. Ο φάκελος αυτός ξεχωρίζει τα τρία, γιατί η σύγχυση μεταξύ τους είναι το πρώτο λάθος όσων ανακαλύπτουν αυτό το έργο.
Τρία πράγματα φέρουν αυτό το όνομα. Η διάκρισή τους δεν είναι σχολαστικισμός: είναι αυτό που επιτρέπει να κριθεί το καθένα γι’ αυτό που είναι.
Το βιβλίο
Το Paris, Berlin, Moscou : la voie de l’indépendance et de la paix («Παρίσι, Βερολίνο, Μόσχα: ο δρόμος της ανεξαρτησίας και της ειρήνης») κυκλοφορεί από τις εκδόσεις L’Âge d’Homme την 1η Απριλίου 2002. Εκατόν εξήντα οκτώ σελίδες, με πρόλογο του στρατηγού Pierre Marie Gallois — του ανθρώπου που είχε πείσει τον de Gaulle να εξοπλίσει τη Γαλλία με το πυρηνικό όπλο και είχε διατυπώσει τη θεωρία της γαλλικής αποτροπής.
Το δοκίμιο συνηγορεί, ρητά στο πλαίσιο μιας Ευρώπης των εθνών, υπέρ μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης ανάμεσα σε έναν αποκατεστημένο γαλλογερμανικό πόλο και τη Ρωσία, γύρω από τέσσερα διακυβεύματα που κατονομάζει: ενέργεια, ασφάλεια, διάστημα, έλεγχος των υψηλών τεχνολογιών.
Λιγότερο από έναν χρόνο αργότερα, η κοινή αντίθεση της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ρωσίας στον πόλεμο του Ιράκ έκανε τα τρία αυτά ονόματα πρωτοσέλιδο σε όλο τον κόσμο. Το βιβλίο εξαντλείται γρήγορα, επανεκδίδεται στα γαλλικά, μεταφράζεται στα ιταλικά από τις εκδόσεις Fazi Editore το 2004 — επαυξημένο κατά τρία κεφάλαια γραμμένα ειδικά για την περίσταση — και στα σερβικά το 2014.
Το δίκτυο
Η ένωση γεννιέται το 2003, έναν χρόνο μετά το βιβλίο. Δεν είναι πολιτικό κίνημα. Αποστολή της, όπως διατυπώνεται στο δελτίο Τύπου του 2017, είναι να συσπειρώσει, πέρα από τις κομματικές διαχωριστικές γραμμές, όσους θεωρούν ότι οι χώρες της Δυτικής, της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης μοιράζονται την ίδια αντίληψη για τον κόσμο και κοινά συμφέροντα με τη Ρωσία. Συγκεντρώνει φορείς λήψης αποφάσεων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, προσωπικότητες του διπλωματικού κόσμου, πανεπιστημιακούς και βιομηχάνους.
Τον Αύγουστο του 2017 γίνεται το Γεωπολιτικό Δίκτυο Παρίσι-Βερολίνο-Μόσχα. Ο Richard Kitaeff, δήμαρχος του Gordes και διδάσκων στη Sciences Po, εκλέγεται πρόεδρος· ο Henri de Grossouvre γίνεται επίτιμος πρόεδρος. Η Le Figaro καταγράφει την αλλαγή ηγεσίας στη στήλη της «Décideurs» τον Οκτώβριο του 2017 και σημειώνει ότι, για τη Γαλλία, το Δίκτυο τελεί υπό την αιγίδα του Jacques Attali, ιδρυτή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ).
Η θέση
Είναι το τρίτο αντικείμενο, και το πιο ανθεκτικό στον χρόνο. Δεν εξαντλείται ούτε στο βιβλίο ούτε στην ένωση.
Ήδη από το 2004 επαναλαμβάνεται στα αγγλικά, στο ινδικό ακαδημαϊκό περιοδικό World Affairs, με τίτλο Paris, Berlin, Moscow: Prospects for Eurasian cooperation («Παρίσι, Βερολίνο, Μόσχα: προοπτικές ευρασιατικής συνεργασίας»). Το άρθρο αυτό αναφέρεται ακόμη το 2022 στη βιβλιογραφία μιας μελέτης του Journal of Eurasian Studies αφιερωμένης στην έννοια της «Μεγάλης Ευρασίας». Μια απόσταση δεκαοκτώ ετών: αυτό είναι το πιο έντιμο μέτρο της εμβέλειας ενός κειμένου.
Το 2017 προεκτείνεται στη Revue Politique et Parlementaire, όπου η σιδηροδρομική υποδομή κατονομάζεται ως ο πρώτος απτός συνδετικός κρίκος μιας ηπειρωτικής συνεργασίας. Το 2018 διατυπώνεται εκ νέου, μαζί με τον Richard Kitaeff, με αφετηρία μια απλή διαπίστωση: μόνο του, το γαλλογερμανικό ζεύγος δεν παράγει αρκετή ηπειρωτική ισχύ.
Τι άλλαξε η συγκυρία
Πρέπει να ειπωθεί χωρίς περιστροφές. Οι συνθήκες υπό τις οποίες διατυπώθηκε αυτή η θέση το 2002, και κατόπιν το 2018, δεν είναι οι σημερινές. Ο φάκελος αυτός δεν ισχυρίζεται το αντίθετο, ούτε επικαιροποιεί αναδρομικά κείμενα που ανήκουν στην εποχή τους.
Εκείνο που παραμένει ευανάγνωστο, αντίθετα, είναι η μέθοδος: να ξεκινά κανείς από τα υλικά συμφέροντα — ενέργεια, μεταφορές, βιομηχανία, τεχνολογία — και όχι από τις διακηρύξεις, και να αναζητά τις γραμμές που αντέχουν. Αυτή τη μέθοδο, περισσότερο από τον συγκεκριμένο άξονα, ξαναβρίσκει κανείς είκοσι τέσσερα χρόνια αργότερα, εφαρμοσμένη στον άξονα Παρισιού-Ρώμης.
Μια σύγχυση προς αποφυγή
Ο Henri de Grossouvre δεν έχει καμία σχέση με τον François de Grossouvre (1918-1994), σύμβουλο του François Mitterrand. Πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα, τα οποία οι μηχανές αναζήτησης συνδέουν διαρκώς. Κανένα στοιχείο από τη βιογραφία του François de Grossouvre δεν περιλαμβάνεται σε αυτόν τον ιστότοπο.